Rodzaje gaśnic i ich zastosowanie – poradnik praktyczny

W praktyce najczęściej stosuje się gaśnice proszkowe ABC, śniegowe CO2 oraz pianowe, a ich dobór zależy od klasy pożaru – A, B, C, D lub F. Inny sprzęt sprawdzi się w kuchni, inny przy urządzeniach elektrycznych, a jeszcze inny w samochodzie. W tym poradniku znajdziesz zestawienie najważniejszych informacji, które pomogą Ci szybko ocenić, jakiej gaśnicy potrzebujesz.

Jakie są rodzaje gaśnic i ich zastosowanie?

Na rynku dostępnych jest wiele wariantów gaśnic, ale podstawowy podział obejmuje urządzenia proszkowe, śniegowe, pianowe oraz wodne mgłowe. Każda z tych grup różni się środkiem gaśniczym, sposobem działania i zakresem klas pożarów, które może zwalczać. Uniwersalna z pozoru gaśnica proszkowa nie zawsze będzie bezpieczna przy tłuszczach, a gaśnica wodna nie nadaje się do każdego rodzaju ognia.

W gaśnicach proszkowych stosuje się proszek węglanowy lub fosforanowy. Ten pierwszy sprawdza się przy pożarach cieczy palnych i gazów, czyli klasach B i C, natomiast drugi obejmuje dodatkowo materiały stałe z klasy A. Proszek fosforanowy odznacza się odpornością na wilgoć i wstrząsy, jednak urządzenia te nie nadają się do gaszenia rozgrzanych tłuszczów spożywczych, bo strumień może rozpryskać olej i poparzyć użytkownika.

Do miejsc z elektroniką lepiej wybrać gaśnicę śniegową, w której dwutlenek węgla nie pozostawia osadu. W kuchniach i jadalniach częściej spotyka się gaśnice pianowe lub płynowe, które radzą sobie z tłuszczami kuchennymi. Poniższa tabela porównuje najważniejsze cechy poszczególnych grup.

Jak czytać oznaczenia na gaśnicach?

Na etykietach gaśnic można znaleźć litery informujące o tym, z jaką grupą pożaru urządzenie sobie poradzi. Prawidłowe odczytanie tych symboli jest ważne, bo użycie niewłaściwego środka może nie tylko nie ugasić ognia, ale też zwiększyć zagrożenie. Wyróżnia się następujące grupy:

• klasa A – pożary materiałów stałych pochodzenia organicznego, np. drewna, papieru, tkanin;
• klasa B – pożary cieczy palnych i materiałów topiących się, np. benzyny, olejów, farb;
• klasa C – pożary gazów, np. metanu, propanu, wodoru;
• klasa D – pożary metali, np. magnezu, sodu, tytanu;
• klasa F – pożary tłuszczów spożywczych w urządzeniach kuchennych.

Dawniej stosowana klasa E dotyczyła urządzeń elektrycznych, ale obecnie nie jest już formalnie wyodrębniana. Zamiast tego producenci umieszczają na etykiecie dodatkową informację o możliwości gaszenia sprzętu pozostającego pod napięciem. Dla użytkownika oznacza to, że przed użyciem trzeba sprawdzić, czy gaśnica ma taki dopisek i do jakiego napięcia jest bezpieczna.

Klasa E nie istnieje już w normie EN 2, lecz w materiałach informacyjnych nadal bywa stosowana jako potoczne oznaczenie gaśnic do urządzeń elektrycznych.

Oprócz liter na korpusie znajdują się skróty informujące o budowie urządzenia, np. GP to gaśnica proszkowa, GS – śniegowa, GW – pianowa, GWM – wodna mgłowa, a AP i AS to agregaty przewoźne. Dodatkowe oznaczenia X i Z mówią o sposobie magazynowania gazu napędowego: typ X oznacza stałe ciśnienie w jednym zbiorniku, typ Z – osobny zbiornik z dwutlenkiem węgla. W typie X manometr wskazuje ciśnienie, a strzałka powinna znajdować się w zielonym polu. Typ Z nie ma manometru, bo ciśnienie powstaje dopiero po przebiciu naboju z gazem.

Czym gasić urządzenia elektryczne pod napięciem?

Przy pożarze elektroniki lub instalacji elektrycznej najbezpieczniejsze są gaśnice śniegowe CO2 oraz proszkowe. Dwutlenek węgla nie przewodzi prądu i nie zostawia osadu, dlatego sprawdza się w serwerowniach, laboratoriach i przy komputerach. Gaśnice proszkowe również bywają dopuszczone do takich zastosowań, ale drobny pył może uszkodzić delikatne podzespoły i utrudnić późniejsze czyszczenie.

Gaśnice śniegowe CO2

W gaśnicach śniegowych skroplony dwutlenek węgla uwalnia się w postaci gwałtownie rozprężającego się gazu. Podczas gaszenia temperatura w obszarze wypływu potrafi spaść nawet do -78°C, co tworzy warstwę suchego lodu i odcina dostęp tlenu. Z tego powodu nie wolno kierować strumienia na ludzi, bo kontakt ze skórą grozi odmrożeniami. Tego typu urządzenia stosuje się głównie do pożarów klasy B oraz do urządzeń elektrycznych pod napięciem.

Gaśnice proszkowe i wodne mgłowe

Niektóre gaśnice wodne mgłowe są projektowane tak, aby można było nimi gasić urządzenia pod napięciem do 1000 V. Zawierają wodę demineralizowaną, która rozpylana jest na bardzo drobne krople, dzięki czemu woda szybciej odparowuje i pochłania ciepło. Ich skuteczność przy pożarach ciał stałych bywa nawet ponad trzykrotnie mniejsza niż gaśnic proszkowych. Ostateczny wybór zależy więc od tego, co dokładnie się pali i jakie ryzyko wtórnych uszkodzeń jest akceptowalne.

Jak dobrać gaśnicę do domu, biura i samochodu?

Wybór sprzętu zależy od miejsca, w którym gaśnica ma być przechowywana. Inne zagrożenia występują w kuchni, inne w pomieszczeniu z elektroniką, a jeszcze inne w pojeździe. W obiektach przemysłowych sprawdzają się gaśnice przewoźne o masie 25 kg oraz urządzenia samogaszące, które uruchamiają się przy około 60°C.

Gaśnica do domu

W mieszkaniach i domach jednorodzinnych najczęściej poleca się gaśnice proszkowe ABC, które obsługują pożary ciał stałych, cieczy i gazów. W kuchni szczególnie przydatna bywa gaśnica płynowa lub pianowa, dedykowana tłuszczom i olejom spożywczym. Dobrze sprawdza się też koc gaśniczy o wymiarach 1,4 m x 1,8 m, którym można stłumić ogień w garnku lub okryć osobę z płonącą odzieżą.

Gaśnica do biura i serwerowni

W biurach, gdzie znajduje się dużo komputerów, urządzeń wielofunkcyjnych i serwerów, najczęściej montuje się gaśnice śniegowe CO2. Nie pozostawiają one pyłu, więc po użyciu nie trzeba czyścić delikatnej elektroniki. Można też stosować gaśnice proszkowe ABC, jednak wtedy trzeba liczyć się z osadzającym się proszkiem, który bywa trudny do usunięcia z klawiatur czy wentylatorów.

Gaśnica do samochodu

Do pojazdów osobowych i dostawczych zwykle wybiera się kompaktowe gaśnice proszkowe o masie 1–2 kg. Pozwalają one ugasić pożary paliw, tworzyw sztucznych czy tapicerki. Warto zamocować gaśnicę w miejscu łatwo dostępnym, bo podczas pożaru liczy się każda sekunda. Większe jednostki proszkowe 4–12 kg stosuje się w obiektach przemysłowych, magazynach i halach.

Jakie wymagania prawne dotyczą rozmieszczenia gaśnic?

Podstawę prawną stanowi Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków. Zgodnie z nim na każde 100 m2 powierzchni strefy pożarowej w budynkach zakwalifikowanych do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II, ZL III lub ZL V powinna przypadać jednostka środka gaśniczego o masie 2 kg lub objętości 3 dm3. Dotyczy to również stref produkcyjnych i magazynowych o gęstości obciążenia ogniowego powyżej 500 MJ/m2, jeśli zawierają pomieszczenie zagrożone wybuchem.

Dla pozostałych stref pożarowych, poza kategorią ZL IV, jednostka środka gaśniczego przypada na każde 300 m2. Dodatkowo wszystkie gaśnice używane w Polsce muszą posiadać certyfikaty wydane przez CNBOP. Regularne przeglądy i konserwacja są niezbędne, aby urządzenie było sprawne w momencie zagrożenia.

Dobrze dobrana gaśnica pomoże ugasić pożar w zarodku, ale tylko wtedy, gdy jest sprawna technicznie i dostępna w miejscu, w którym może powstać ogień.