Jak przygotować kombajn do żniw?

Masz w gospodarstwie kombajn i chcesz, żeby w żniwa nie stał w polu z powodu drobnej awarii? Z tego artykułu dowiesz się, jak krok po kroku przygotować kombajn do żniw, żeby pracował wydajnie. Poznasz też codzienne czynności obsługowe, które realnie ograniczają ryzyko przestojów.

Od czego zacząć przygotowanie kombajnu do żniw?

Kombajn zbożowy pracuje intensywnie tylko kilka tygodni w roku, ale każdy przestój w tym czasie oznacza realne straty. Dlatego przygotowanie do sezonu zaczyna się dużo wcześniej niż dzień przed wyjazdem w pole. Najpierw warto wrócić do tego, co zostało zrobione zaraz po poprzednich żniwach, a co trzeba uzupełnić przed kolejną kampanią.

Konserwacja kombajnu zaraz po żniwach

Najrozsądniej jest traktować zakończenie żniw jako początek przygotowań do następnego sezonu. Po ostatnim polu kombajn powinien być dokładnie oczyszczony z kurzu, plew i resztek pożniwnych. W zakamarkach tych nagromadzeń lubią pojawiać się gryzonie oraz wilgoć, które niszczą instalację elektryczną, przewody i elementy z tworzywa. Do czyszczenia najlepiej sprawdza się sprężone powietrze, a nie woda, zwłaszcza w okolicach łożysk i pod osłonami.

Wielu serwisantów podkreśla zasadę ograniczonego zaufania do części. Jeżeli jakiś pas, łańcuch czy łożysko budzi zastrzeżenia, lepiej wymienić je od razu po sezonie, niż ryzykować awarię w trakcie żniw. Koszt części za kilkaset złotych jest niewielki w porównaniu z dniem przestoju dużego kombajnu. Przed odstawieniem maszyny na zimę warto też poluzować napięcie pasów, uzupełnić smar w punktach smarnych i zabezpieczyć ruchome elementy przed korozją.

Im więcej zrobisz przy kombajnie zaraz po żniwach, tym krótszy i tańszy będzie przegląd przedsezonowy tuż przed kolejnym zbiorem.

Przegląd przedsezonowy i pierwszy rozruch

Po okresie postoju pierwszym krokiem powinno być sprawdzenie instalacji elektrycznej i akumulatorów. Gryzonie potrafią w kilka miesięcy przegryźć izolację, co grozi zwarciem i pożarem. Akumulatory, które zimę spędziły w chłodzie, mogą mieć obniżoną pojemność, więc trzeba skontrolować ich stan i w razie potrzeby je podładować lub wymienić.

Pierwszy rozruch silnika po zimie warto wykonać spokojnie, bez obciążania pasów i łańcuchów od razu pełną mocą. Po kilku minutach pracy na jałowych obrotach można spuścić stary olej i wymienić filtry. Dobrze jest też już wtedy wsłuchać się w pracę maszyny i zanotować wszelkie niepokojące dźwięki. W czasie tego rozruchu przydaje się krótka lista rzeczy do sprawdzenia:

• stan i napięcie akumulatorów,
• szczelność przewodów paliwowych i hydraulicznych,
• działanie rozrusznika i alternatora,
• brak wycieków oleju i płynu chłodniczego pod maszyną,
• nietypowe odgłosy z okolic bębna młócącego i napędów.

Jak zadbać o silnik, chłodzenie i hydraulikę?

Silnik i układ przeniesienia napędu to serce kombajnu. Tu oszczędzanie na przeglądach natychmiast odbija się na niezawodności. W nowoczesnych maszynach Claas Lexion czy John Deere serii W/T schemat jest podobny: regularna wymiana oleju, filtrów i dbałość o chłodnice.

Olej, filtry i paliwo

Przed każdymi żniwami powinno się wymienić olej silnikowy oraz filtry oleju i paliwa. Kombajn pracuje często w wysokich temperaturach i przy bardzo dużym zapyleniu, więc zużycie tych elementów jest większe niż w ciągniku. Filtr powietrza może być typu suchego lub mokrego. W suchym filtrze wymiana jest prosta: wyciągamy wkład, czyścimy obudowę, zakładamy nowy element. W mokrym trzeba ocenić stan oleju w misce, usunąć nagary ze ścianek i dokładnie umyć wkład np. benzyną ekstrakcyjną.

W czasie sezonu filtr powietrza wymaga regularnego oczyszczania. Należy robić to sprężonym powietrzem o ciśnieniu do 5 bar z kierunku od strony wewnętrznej na zewnątrz. Odwrotny kierunek wdmuchnie kurz w głąb wkładu, a nie go usunie. Warto też oczyścić z pyłu okolicę sprężarki klimatyzacji, alternatora i tłumika, bo przegrzane elementy elektryczne szybko ulegają awarii.

Układ chłodzenia i chłodnice

Wciąż zdarza się, że do chłodnicy w kombajnie wlewana jest zwykła woda. To prosty sposób na przegrzanie silnika i korozję. Lepiej uszczelnić układ i zalać go płynem chłodniczym o podwyższonej temperaturze wrzenia. Poziom płynu sprawdza się we wzierniku na zbiorniku lub pod korkiem, zawsze przy zimnym silniku, co chroni operatora przed poparzeniem.

Kombajn ma zwykle kilka chłodnic: płynu chłodzącego, oleju, powietrza doładowującego, klimatyzacji i paliwa. Wszystkie muszą być czyste, inaczej temperatura w komorze silnika gwałtownie rośnie. Do czyszczenia stosuje się sprężone powietrze o ciśnieniu nie większym niż 5 bar oraz szczotki. Trzeba też skontrolować stan siatek przed chłodnicami. W starszych maszynach dobrze co kilka lat przeprowadzić zewnętrzne mycie chłodnic wodą, ale z wyczuciem, żeby nie zalać modułów elektrycznych.

Hydraulika i skrzynia biegów

Poziom oleju hydraulicznego kontroluje się we wzierniku zbiornika, a w wielu modelach zaleca się robienie tego przy maksymalnie opuszczonym hederze. Wszelkie wycieki przy siłownikach, przewodach czy rozdzielaczach trzeba usunąć przed sezonem, bo pęknięty przewód pod ciśnieniem potrafi zatrzymać kombajn na środku pola. Podczas przeglądu warto też oczyścić okolicę skrzyni biegów sprężonym powietrzem, aby łatwo zauważyć ewentualne wycieki.

Na maszynie umieszczone są punkty smarne, oznaczone kolorowymi naklejkami z informacją o częstotliwości smarowania. Zaniedbanie ich prowadzi do szybkiego zużycia łożysk i osi. W kombajnach z napędem hydrostatycznym ważna jest jeszcze jedna zasada: w czasie transportu nie wolno hamować przekładnią. Do wytracania prędkości służy wyłącznie hamulec, co oszczędza układ napędowy.

• przeguby i krzyżaki wałów napędowych,
• łożyska na bębnie młócącym i wałach wytrząsaczy,
• punkty smarne na osi przedniej i tylnej,
• mechanizmy nagarniacza i podajników ślimakowych,
• punkty smarne na napinaczach pasów i łańcuchów.

Jak ustawić zespół żniwny i przenośnik pochyły?

Zespół żniwny ma ogromny wpływ na wydajność całego kombajnu. Jeżeli heder źle kopiuje teren, łapie ziemię i kamienie, to nawet najlepiej ustawiona młocarnia nie nadrobi strat. Przed agregowaniem warto zadbać o prawidłowe ciśnienie w oponach i dokręcenie kół z zalecanym momentem, bo od tego zależy kąt pracy przyrządu żniwnego.

Agregowanie hedera z kombajnem

Przy podłączaniu hedera trzeba ustawić kąt natarcia zespołu żniwnego do podłoża. Regulacji dokonuje się na przenośniku ukośnym (pochyłym) po obu stronach. Zbyt nisko ustawiony heder będzie zgarniał ziemię i kamienie, zbyt wysoki pozostawi na polu część kłosów. Stan listwy tnącej również ma znaczenie. Tępe lub powykruszane nożyki, zużyte krawędzie przeciwtnące i wygięte palce to prosta droga do rwania zamiast cięcia i do wzrostu zapotrzebowania na moc.

Podajnik ślimakowo-palcowy powinien równomiernie przekazywać masę do przenośnika ukośnego. Głośne stukanie, tzw. bicie, zwykle oznacza luzy na łożyskach lub niewłaściwą regulację palców. W trakcie przeglądu trzeba też ocenić stan plastikowych prowadnic i sprzęgła przeciążeniowego nagarniacza, bo przeładowany nagarniacz potrafi zrzucać masę przed heder.

Przenośnik pochyły i chwytacz kamieni

Łańcuch przenośnika pochyłego (ukośnego) wymaga okresowej regulacji napięcia. Służą do tego napinacze po lewej i prawej stronie. Listwa transportująca powinna delikatnie opierać się o dno przenośnika. Przy zbiorze kukurydzy przestawia się wysokość łańcucha wyciągającego na pozycję górną, co poprawia przepływ grubej masy. W kombajnach John Deere ważna jest także regulacja prędkości przenośnika łańcuchowo-listwowego, aby nie uszkadzać ziarna delikatnych roślin jak groch czy fasola.

Tuż za przenośnikiem znajduje się chwytacz kamieni. Wymaga on regularnego opróżniania, najlepiej 2–3 razy dziennie, poprzez pociągnięcie odpowiedniej dźwigni. Wewnątrz często jest pręt wygarniający ułatwiający pracę. Każdą czynność pod hederem lub kombajnem należy wykonywać przy zabezpieczonych siłownikach podnoszenia zespołu żniwnego z obu stron. To prosta, ale bardzo istotna zasada bezpieczeństwa.

Jak przygotować zespół omłotowy, separację i czyszczenie?

Zespół omłotowy i czyszczący decyduje o jakości ziarna, o wysokości strat i o tym, czy kombajn utrzyma zakładaną wydajność w tonach na godzinę. Dobrze ustawiony bęben młócący, klepisko, wytrząsacze i sita to realna różnica w portfelu gospodarstwa.

Bęben młócący i klepisko

Cepy na bębnie młócącym muszą być proste, równomiernie zużyte i nie stępione. Uszkodzone elementy obniżają intensywność młócenia, co skutkuje niedomłotem lub koniecznością zbyt agresywnych ustawień. Wymiana większej liczby cepów oznacza konieczność wyważenia bębna, ponieważ różnice masy prowadzą do drgań i szybkiego niszczenia łożysk. Ich stan można ocenić w czasie pracy, np. pirometrem, sprawdzając, czy gniazda łożysk nadmiernie się nie nagrzewają.

Klepisko powinno mieć kompletne i niewygięte druty. Do różnych roślin stosuje się inne typy klepisk, więc przed żniwami zbożowymi trzeba upewnić się, że nie pozostało założone klepisko z kukurydzy. W kombajnach Lexion 6000/5000 przy zbiorze kukurydzy przestawia się otwarcie szczeliny na bębnie separatora poprzez zmianę pozycji dźwigni. Listwa domłacająca, jeśli jest zamontowana, powinna być wyłączona w standardowych warunkach i używana tylko wtedy, gdy rzeczywiście występuje problem z domłóceniem bardziej wymagających odmian pszenicy czy pszenżyta.

Wytrząsacze, sita i podsiewacz

Strefa separacji i czyszczenia często jest najmocniej zakurzona. Przed oceną stanu elementów trzeba ją dokładnie oczyścić. Sita żaluzjowe 22 mm uchodzą za najbardziej uniwersalne w zbiorze zbóż, z kolei sita typu HP lepiej sprawdzają się w rzepaku i wysokich plonach powyżej 6–7 ton. Do kukurydzy używa się sit 40 mm, które łatwiej się oczyszczają w wilgotnych warunkach. Ramki sit nie mogą być popękane, a lamele powykrzywiane, bo to prowadzi do strat ziarna mimo poprawnych ustawień.

Dolne sito dobiera się w zależności od gatunku roślin. W kombajnach John Deere serii W/T często stosuje się sito żaluzjowe 10 mm lub 22 mm. Istotne jest, aby otwarcie sit pokazywane na wyświetlaczu zgadzało się z rzeczywistą szczeliną po lewej i prawej stronie. Sprawdza się to „grzebykiem” pomiarowym lub choćby śrubą o określonej średnicy. Wytrząsacze muszą poruszać się lekko, bez luzów i stuków. Zużyte łożyska należy wymienić, choć ich demontaż bywa pracochłonny. W trudnych warunkach i przy wysokich plonach pomaga montaż wkładek na wytrząsacze, które intensywniej oddzielają ziarno od słomy. Ważny element stanowi też podsiewacz. Dostęp do niego uzyskujemy po odkręceniu trzech śrub i wyjęciu plastikowej płyty, którą przy wilgotnym materiale trzeba czyścić nawet codziennie.

Siekacz słomy i zagospodarowanie resztek

Coraz więcej gospodarstw wprowadza uprawę bezorkową, w której ogromne znaczenie ma równomierne rozrzucenie sieczki i plew. Dlatego stan noży sieczkarni słomy oraz noży stałych trzeba ocenić przed sezonem. Tępe noże zwiększają zużycie paliwa i powodują nierówne cięcie. W kombajnach Lexion prędkość obrotową siekacza można zmieniać z kabiny przez terminal CEBIS, co przyspiesza dostosowanie ustawień przy zbiorze rzepaku czy kukurydzy.

Przy regulacji sieczkarni warto dobrać też ustawienie łopatek rozrzucających i deflektorów tak, aby resztki pożniwne trafiały na całą szerokość hedera. Zbyt wąski rozrzut tworzy place słomy utrudniające późniejszą uprawę. W gospodarstwach nastawionych na sprzedaż słomy część pól pracuje z wyłączoną sieczkarnią i zrzutem słomy na pokos, więc stan sprzęgła i mechanizmu załączania ma bezpośredni wpływ na komfort żniw.

• kontrola i wymiana zużytych cepów bębna młócącego,
• sprawdzenie i regulacja otwarcia klepiska dla danego gatunku roślin,
• czyszczenie i kontrola sit górnych, dolnych oraz sita wstępnego,
• ocena pracy wytrząsaczy i ewentualny montaż wkładek,
• sprawdzenie ostrości noży sieczkarni i ustawienia deflektorów.

Jak dbać o elektronikę, kabinę i systemy wspomagania?

Nowoczesny kombajn to nie tylko mechanika, ale także zaawansowana elektronika. Dobrze działająca kabina, komputery pokładowe i systemy wspomagania wprost przekładają się na wydajność i komfort pracy operatora, zwłaszcza gdy żniwa wymuszają 10–12 godzin na siedzeniu za sterami.

Kabina i klimatyzacja

Sprawna klimatyzacja w kombajnie to już nie luksus, ale ochrona zdrowia operatora. Przed sezonem trzeba skontrolować stan filtrów kabinowych oraz szczelność układu klimatyzacji. Najczęstszym problemem jest niedobór czynnika chłodzącego, który można uzupełnić w wyspecjalizowanym warsztacie. Warto też sprawdzić, czy panel sterujący reaguje na zmianę temperatury i prędkości nadmuchu.

W środku kabiny należy przejrzeć wszystkie wskaźniki, diody ostrzegawcze i przełączniki. Uszkodzony czujnik temperatury czy poziomu paliwa potrafi wprowadzić operatora w błąd. Czyste szyby, sprawne wycieraczki, dobrze ustawiony fotel i ergonomicznie rozmieszczone elementy sterujące zmniejszają zmęczenie w trakcie długich dni pracy.

Instalacja elektryczna i moduły

Moduły elektryczne wymagają czystości, ale nie można ich myć wodą pod wysokim ciśnieniem. Lepiej delikatnie przedmuchać je powietrzem i zabezpieczyć przed kurzem. W wielu kombajnach, np. Claas Lexion, nad lewym kołem lub gąsienicą znajduje się główny wyłącznik prądu. Po zgaszeniu silnika trzeba odczekać chwilę, aż zgaśnie kontrolka, i dopiero wtedy odłączyć zasilanie, co chroni układy elektroniczne.

Po zimie warto przejść całą instalację, zwłaszcza wiązki prowadzone wzdłuż ramy i pod podestami. Uszkodzone izolacje, luźne złącza czy ślady przypaleń to sygnał do szybkiej reakcji. Przed większymi naprawami zawsze należy odłączyć zasilanie głównym wyłącznikiem. Dla porządku można ułożyć prosty harmonogram kontroli newralgicznych obszarów:

Komputery pokładowe i systemy automatyki

W nowszych kombajnach za ustawienia odpowiada komputer pokładowy. W maszynach Claas funkcję tę pełni system CEBIS, który ma osobne ekrany do jazdy drogowej i polowej. W trybie drogowym widać parametry silnika, prędkość, poziom paliwa, płynu chłodniczego czy AdBlue, a część okienek można dowolnie skonfigurować. Po odblokowaniu hydrauliki pojawia się tryb polowy z ikoną kombajnu, informacjami o wydajności w tonach na godzinę, obciążeniu silnika, stratach na rotorach i sitach oraz podstawowymi ustawieniami zespołu omłotowego.

Dużym ułatwieniem są systemy automatycznej regulacji pracy maszyny takie jak CEMOS Automatic. Ten system, oparty na dialogu z operatorem, na podstawie danych z czujników dobiera ustawienia bębna, sit, prędkości jazdy i przepustowości. Operator wybiera strategię optymalizacji: „maksymalna przepustowość”, „minimalne zużycie paliwa”, „wysoka jakość ziarna” lub „wyrównanie”. Warunkiem skutecznego działania jest wprowadzenie aktualnych warunków polowych, a potem system sam koryguje parametry w czasie rzeczywistym.

Dobrze skonfigurowany komputer pokładowy i system automatyki pozwalają operatorowi skupić się na monitorowaniu plonu i bezpieczeństwie, zamiast ciągle zmieniać ustawienia ręcznie.

Na koniec warto jeszcze raz przejść wokół maszyny i spojrzeć na nią okiem operatora: ogumienie bez pęknięć, brak rozwarstwionych pasów, łańcuchów na granicy wydłużenia, sprawne oświetlenie drogowe i robocze. Kombajn przygotowany w ten sposób rzadziej zaskakuje w najmniej odpowiednim momencie, a ty możesz skupić się na zbiorze plonu, zamiast na awaryjnych naprawach w polu.