Jaki otwór pod gwint M12? Tabela wierteł i wskazówki

Do standardowego gwintu M12 o skoku 1,75 mm stosuje się wiertło o średnicy 10,2 mm. Taka wartość zapewnia właściwą głębokość zwojów i bezpieczne gwintowanie. Poniżej znajdziesz tabelę wierteł oraz wskazówki, jak nie popełnić błędu przy doborze otworu.

Jaki otwór pod gwint M12 wybrać?

Dla zwykłego gwintu metrycznego M12 przyjmuje się wiertło o średnicy 10,2 mm. Wynika to z nominalnej średnicy 12 mm i skoku gwintu 1,75 mm. Wiertło o średnicy 11 mm pozostawiłoby zbyt płytkie rowki, natomiast 10 mm zwiększyłoby siły skrawania i ryzyko złamania gwintownika.

Według szeregu wierteł wg DIN 336 dla gwintu M12 klasy 6H średnica wewnętrzna otworu mieści się w przedziale 10,106–10,441 mm. Dlatego właśnie 10,2 mm jest najczęściej powtarzaną wartością w tabelach technicznych.

Jak obliczyć średnicę otworu pod gwint?

Podstawowa zasada dotyczy gwintów metrycznych – średnica otworu musi być mniejsza od średnicy nominalnej gwintu. Oblicza się ją przez odjęcie skoku gwintu od średnicy nominalnej.

Średnica otworu = nominalna średnica gwintu − skok gwintu. Dla M12 ze skokiem 1,75 mm daje to 12 mm − 1,75 mm = 10,25 mm, co w praktyce zaokrągla się do 10,2 mm.

Wzór dla gwintów metrycznych

Zapis symboliczny wygląda tak: D = M − P. Litera D oznacza średnicę otworu, M to nominalna średnica gwintu, a P to skok gwintu. Wystarczy odjąć skok od średnicy i porównać wynik z dostępnym wiertłem w szeregu.

Przykład dla gwintu M12

Dla M12x1,75 obliczenie to 12 − 1,75 = 10,25 mm. Po dopasowaniu do typowego szeregu wierteł używa się 10,2 mm. Przy gwincie drobnozwojnym M12x1,25 wynik wzoru wynosi 10,75 mm, ale w praktyce tabela wskazuje zwykle 10,8 mm.

Tabela wierteł pod gwinty metryczne

Podane wartości dotyczą gwintowania zwykłym gwintownikiem. Dla wygniataków otwór jest większy, ponieważ materiał jest przemieszczany, a nie usuwany.

W przypadku gwintu M12 z drobnym skokiem wartości są inne. W tabelach technicznych najczęściej pojawiają się następujące średnice wierteł:

Warianty drobnozwojne stosuje się między innymi wtedy, gdy potrzebna jest lepsza odporność na samoczynne odkręcanie lub mniejsza głębokość gwintu.

Jakie czynniki wpływają na dobór wiertła?

Dobór narzędzia zależy od kilku czynników – od rodzaju gwintu, materiału i sposobu wiercenia. Nawet przy tej samej średnicy M12 różne warunki mogą wymagać drobnej korekty.

Rodzaj gwintu

Inaczej dobiera się otwór pod gwint metryczny zwykły, metryczny drobnozwojny, calowy UNC lub UNF, rurowy BSP czy trapezowy. Dla gwintów calowych także stosuje się podobną zasadę, ale jednostki i wartości są inne. W razie wątpliwości szybciej jest skorzystać z tabeli technicznej niż przeliczać ręcznie.

Materiał obrabiany

Twardość i plastyczność materiału mają wpływ na średnicę wiertła. W miękkim aluminium gwintownik może potrzebować nieco mniejszego otworu, aby zwoje nie wyszły zbyt płytkie.

Dla gwintu M12 wartości korygujące wyglądają następująco: aluminium 9,8 mm, żeliwo, brąz i mosiądz 9,9 mm, stal, żeliwo ciągliwe oraz stopy cynku 10,0 mm. Standardowe 10,2 mm pozostaje uniwersalnym wyborem, gdy nie znamy dokładnych warunków materiałowych.

Precyzja wykonania

Podczas ręcznego wiercenia otwór potrafi rozbić się o 0,05–0,5 mm. Największe ryzyko wystąpi u osób bez doświadczenia, przy tępym wiertle albo niestabilnym zamocowaniu detalu. Warto użyć punktaka, wiertła centrującego i obejmy, zanim przejdzie się do wiertła docelowego.

Jak przygotować otwór pod gwint M12?

Samodzielne wykonanie otworu pod gwint M12 wymaga uporządkowanego działania. Najpierw wybierz wiertło zgodnie z tabelą, a potem zadbaj o stabilne zamocowanie elementu.

Kolejne czynności przedstawiają się następująco:

1. Dobierz wiertło o średnicy 10,2 mm do zwykłego gwintu M12x1,75.
2. Zaznacz punkt wiercenia punktakiem i w razie potrzeby wykonaj otwór pilotowy.
3. Zamocuj detal w imadle lub za pomocą ścisków, aby uniknąć przesunięcia.
4. Wywierć otwór prostopadle do powierzchni, używając chłodzenia lub smarowania w twardszych materiałach.
5. Sprawdź średnicę suwmiarką i dopiero wtedy przejdź do gwintowania.
6. Podczas gwintowania utrzymuj stały kąt nacisku i co jakiś czas cofaj gwintownik, aby usunąć wióry.

W stalach nierdzewnych lub stopach o dużej twardości sprawdzą się wiertła HSS-Co, a w stali konstrukcyjnej zwykle wystarczy dobrej jakości HSS. Najważniejszy jest brak bicia wiertła i ostre krawędzie skrawające.