Jak prawidłowo przeprowadzić próbę kręconą siewnika zbożowego?

Masz wrażenie, że siewnik wysiewa więcej niż pokazała próba kręcona i nie wiesz, gdzie tkwi błąd? Chcesz, aby dawka wysiewu na hektar zgadzała się z tym, co ustawiasz na przekładni? Z tego tekstu dowiesz się, jak krok po kroku wykonać prawidłową próbę kręconą siewnika zbożowego i skąd biorą się typowe różnice na polu.

Dlaczego próba kręcona siewnika zbożowego jest tak ważna?

W wielu gospodarstwach wciąż ufa się wyłącznie tabelom wysiewu z instrukcji. W siewniku Amazone D7, Kuhn czy innych maszynach dane w tabeli są tylko orientacyjne. Rzeczywista dawka zależy od MTN, czyli masy tysiąca nasion, gęstości ziarna oraz wilgotności. Rzepak z jednej partii potrafi mieć MTN o kilka gramów wyższą niż z innej i wtedy ta sama nastawa da inną dawkę.

Dochodzi jeszcze poślizg koła napędowego, który na polu jest zupełnie inny niż na betonie pod wiatą. Na glebie lekkiej koło wpada głębiej i może kręcić się wolniej względem przejazdowej odległości. Na zwięzłej ziemi zachowuje się inaczej i stąd różnice. Jeżeli wykonujesz próbę kręconą bez uwzględnienia poślizgu, wynik na ważeniu będzie odbiegał od tego, co wyjdzie później z pola.

Próba kręcona zawsze powinna być traktowana jako pomiar rzeczywisty dla konkretnej partii ziarna, a nie potwierdzenie tabeli wysiewu z instrukcji.

Przy zbożach i rzepaku dochodzi jeszcze kwestia jakości ustawienia ścieżek i znaczników. Jeżeli jeździsz “na oko” i robisz zakładki, to na hektar zużyjesz więcej ziarna niż wynikało z próby. Wtedy nawet idealnie wykonana próba kręcona nie uratuje zbyt wysokiej rzeczywistej dawki.

Jak przygotować siewnik do próby kręconej?

Bez dobrego przygotowania siewnika próba kręcona staje się tylko formalnością. Zanim złapiesz za korbę lub koło, trzeba doprowadzić maszyny do stanu, w którym każdy aparat wysiewający pracuje jednakowo. Różnice między skrajnymi sekcjami bardzo szybko wyjdą na polu w postaci pasków o innym zagęszczeniu.

Napełnienie i kontrola aparatów wysiewających

Na początek wsyp materiał siewny do skrzyni. Nie dawaj resztek z dna worka, tylko ziarno możliwie czyste i jednorodne. W siewnikach zbożowych dobrze jest napełnić skrzynię co najmniej do połowy, bo przy małej ilości ziarno inaczej opiera się na wałkach wysiewających. Taki detal potrafi zmienić faktyczną dawkę o kilka procent.

Potem skontroluj wszystkie aparaty wysiewające. Sprawdź, czy szczelina między denkiem a kółkiem wysiewającym jest jednakowa na całej szerokości. Zdarza się, że po regulacji lub naprawie jedna sekcja ma większą szczelinę i wtedy wysiewa więcej. Zobacz też, czy w denku nie ma kamienia lub grudki rdzy, która podtrzymuje ziarno i zniekształca przepływ.

Ustawienie denek i zastawek

Denka i zastawki muszą pasować do rodzaju wysiewanego materiału. Im drobniejsze nasiona, tym mniejsza powinna być odległość denek od kółek zgarniających. Przy rzepaku, trawach i maku ustawienie takie jak do pszenicy spowoduje bardzo duże odchyłki. Przy większych zbożach zbyt mała szczelina może z kolei dusić przepływ.

Przy ustawieniu denek warto przyjąć prostą zasadę. Drobne nasiona rzepaku, facelii czy traw wymagają bardzo małej szczeliny. Zboża, jak pszenica czy jęczmień, potrzebują większej. Strączkowe, groch lub bobik, pracują jeszcze wyżej. W wielu instrukcjach znajdziesz rysunek z pozycjami den dla poszczególnych grup nasion i dobrze się go trzymać.

Po regulacji zastawek i denek warto przejechać dłonią wszystkie aparaty i sprawdzić czy nic nie haczy. W starszych siewnikach Amazone D7 czy popularnych polskich konstrukcjach często pojawia się luz na wałku i pobleczka się przestawia. Lepiej wyłapać to przy próbie niż na polu.

Jak obliczyć liczbę obrotów koła do próby kręconej?

Najwygodniej jest skorzystać z danych z instrukcji. Nie każdy ma jednak oryginalną książkę do swojego modelu. Wtedy pozostaje samodzielne wyznaczenie liczby obrotów koła, które odpowiadają wysiewowi na określoną powierzchnię. To wcale nie jest trudne, jeśli zrobisz to krok po kroku.

Metoda z instrukcją producenta

Jeśli posiadasz instrukcję, w tabeli próby kręconej powinna być podana liczba obrotów koła lub wałka napędowego. Dla zbóż zwykle jest to wartość odpowiadająca 1/40 ha. Dla nasion drobnych częściej stosuje się 1/10 ha

Wtedy wystarczy podstawić siewnik na kobyłki albo unieść oś napędową. Potem na liczniku obrotów, tarczy lub zaznaczeniu na feldze wykonać tyle obrotów, ile podaje tabela. Jeżeli nie ma licznika, można kredą zaznaczyć punkt na oponie i liczyć pełne ruchy. W modelach z komputerem pokładowym warto sprawdzić poprawność kalibracji czujnika jeszcze przed próbą.

Metoda z pomiarem obwodu koła

Gdy brakuje danych producenta, można samemu ustalić liczbę obrotów koła. Najpierw trzeba zmierzyć obwód koła napędowego. Najlepiej zrobić to w polu, na typowej glebie, aby uwzględnić poślizg. Zaznacz na ziemi punkt odpowiadający kontaktowi koła, przejedź jeden pełny obrót i zmierz odległość między znacznikami.

Potem obliczasz liczbę obrotów dla danej powierzchni. Przykład z praktyki rolników wygląda tak. Szerokość robocza siewnika wynosi 3 m, a obwód koła to 2,38 m. Mnożysz obwód przez szerokość, czyli 2,38 × 3 i otrzymujesz 7,14. Następnie dzielisz 100, czyli powierzchnię 1 ara wyrażoną w metrach kwadratowych, przez 7,14. Wynik to około 14 obrotów koła na 1 ar.

W podobny sposób możesz policzyć obroty dla dowolnej szerokości maszyny. W wielu przypadkach warto przygotować sobie małą tabelkę. Ułatwia to dalsze próby dla różnych gatunków nasion:

Jak krok po kroku wykonać próbę kręconą?

Wielu rolników kręci kołem “na czuja”, bez stałej procedury. Wtedy trudno porównać wyniki między gatunkami i sezonami. Czytelna sekwencja czynności pozwala szybko wyłapać błąd, na przykład źle ustawioną przekładnię lub nierówną pracę sekcji wysiewających.

Próba dla zbóż

Przy zbożach przyjmuje się najczęściej próbę na 1/40 ha. Zapewnia to sensowną ilość ziarna do ważenia i nie wymaga dużej liczby obrotów. Całą czynność warto powtarzać dwa razy, aby mieć pewność, że aparat pracuje równomiernie. Gdy rozbieżności są większe niż kilka procent, trzeba wrócić do regulacji.

Standardową próbę kręconą dla zbóż można rozpisać w kilku prostych krokach. Poszczególne etapy warto zapisać i trzymać się zawsze tej samej kolejności:

1. Ustaw na przekładni orientacyjną dawkę według tabeli lub poprzedniego sezonu.
2. Załóż rynienki lub worki pod wszystkie lejki wysiewające i podnieś siewnik.
3. Wykonaj wyliczoną liczbę obrotów koła lub wałka napędowego.
4. Wysyp ziarno, zważ całość i przelicz wynik na 1 ha.

Jeśli obliczona dawka różni się od założonej o kilka kilogramów, przestaw dźwignię przekładni. Warto całkowicie “wyzerować” nastawę, czyli zejść do zera i wrócić na nową pozycję. Potem zrób ponownie próbę, aby sprawdzić, czy zmiana jest wystarczająca.

Próba dla nasion drobnych

Nasiona drobne, szczególnie rzepak, wymagają większej dokładności. Jeden niewielki błąd w ustawieniu może dać różnicę rzędu 2 kg na hektar, co przy docelowej dawce 3–4 kg jest wartością bardzo dużą. Dlatego próbę warto wykonywać na większą powierzchnię, czyli co najmniej na 1/10 ha.

Przy pracy z rzepakiem dobrze jest zastosować kilka dodatkowych kroków. Taką procedurę możesz stosować w każdym kolejnym roku dla porównania partii materiału:

• wykorzystaj możliwie dokładną wagę, która pokaże różnice rzędu 1 g,
• staraj się kręcić kołem zawsze z tą samą prędkością obrotu,
• sprawdzaj kilka razy ten sam nastaw, aby wykluczyć przypadkowy błąd,
• sprawdzaj równomierność między sekcjami, ważonąc materiał z lewej i prawej strony.

Jeśli z próby kręconej wychodzi 3,5 kg na hektar, a w praktyce po zasiewie wychodzi 5,5 kg, trzeba szukać przyczyny. Często winne są źle policzone obroty koła, błędnie przeliczony areał lub zbyt duże zakładki między przejazdami. Zdarza się też, że rolnik liczy hektary z komputera, który ma źle skalibrowany czujnik na kole napędowym.

Jak interpretować wyniki i usuwać typowe błędy?

Nie każdą różnicę da się wytłumaczyć samą przekładnią. W realnych przykładach, jak opisany problem z Amazone D7 na oponie 4.00 x 16, często nakłada się kilka czynników. Błędnie policzona liczba obrotów, poślizg w inną stronę niż założono, a do tego zawyżona dawka z powodu zakładek między przejazdami.

Poślizg koła i zakładki

Na stanowisku betonowym koło napędowe praktycznie się nie ślizga. Na polu sytuacja wygląda inaczej. W lekkich piaskach koło zagłębia się, a rzeczywista odległość przejazdu dla jednego obrotu maleje. Wtedy siewnik wysiewa więcej nasion na daną odległość niż pokazała próba pod wiatą.

Co zrobisz, jeśli nawet po dodaniu 5 procent na poślizg wciąż wychodzi za wysoka dawka na polu? W pierwszej kolejności sprawdź szerokość faktycznego roboczego pasa. Zmierz przejazd między liniami kół, sprawdź ustawienie znacznika i szerokość zakładek. Przy jeździe “na oko” i zbyt szerokich zakładkach na każdym przejeździe możesz dodać kilka procent dawki. Po kilkunastu nawrotach wychodzi z tego duża nadwyżka.

Jeśli próba kręcona jest powtarzalna, a wynik polowy inny, przyczyny szukaj w poślizgu koła, złym przeliczaniu hektarów i zakładkach, a nie w samej przekładni siewnika.

Rozbieżności między rzepakiem a zbożem

W opisanych przypadkach rolnik często widzi ten sam problem dla rzepaku i zbóż. Siewnik według próby kręconej ustawiony jest na 3,5 kg rzepaku, a na polu wychodzi około 5,5 kg. W zbożu dzieje się podobnie. Gdy wynik z wagi jest zawsze powtarzalny, trudno podejrzewać usterkę aparatu wysiewającego. Dużo częściej błąd pojawia się przy przeliczaniu na hektary.

Trzeba wtedy sprawdzić, jak liczony jest areał. Czy bazujesz na komputerze pokładowym, czy na powierzchni pól z ewidencji. W nowszych maszynach, takich jak Kuhn Planter 2 Junior, powierzchnię liczy sterownik na podstawie impulsów z czujnika. Na rurce obrotowej powinien być magnes lub impulsator, który wywołuje sygnał w czujniku. Jeśli ktoś przeniesie kółko z magnesem z innego siewnika i sterownik go “nie widzi”, licznik hektarów się myli, a dawka na hektar wychodzi zawyżona lub zaniżona.

Przy każdej większej rozbieżności warto przeprowadzić prosty test w polu. Odmierz taśmą odcinek, który powinien dać dokładnie określoną powierzchnię. Przejedź go z włączonym komputerem i porównaj wskazanie. Jeżeli różnica jest duża, skalibruj czujnik lub zmień miejsce montażu magnesu. Dopiero gdy licznik pokazuje prawidłową powierzchnię, ma sens ponowne ustawianie dawki wysiewu.

Na koniec dobrze jest zapisać w notesie wynik każdej próby kręconej. Zapisz gatunek, MTN, nastawę przekładni i faktyczną masę z próby. Przy następnym sezonie zyskasz gotowy punkt odniesienia. Oszczędzisz czas, materiał siewny i nerwy przy pierwszych przejazdach siewnikiem.